Năm 1722, sau 61 năm trị vì, Hoàng đế Khang Hy tự biết mình khó tránh khỏi cơn bạo bệnh. Trong những ngày cuối cùng, ông âm thầm soạn thảo di chiếu, sắp đặt kỹ lưỡng mọi việc hậu sự. Đáng chú ý, trong danh sách tuẫn táng, Khang Hy bất ngờ ghi tên một trọng thần, đó là Long Khoa Đa - đương kim Cửu môn đề đốc.

Cho dù quan hệ giữa Long Khoa Đa và Khang Hy Đế có thân thiết thế nào thì thánh chỉ ban xuống Khoa Đa cũng không thể cãi lời mà phải tiếp nhận (Ảnh minh họa)

Tin tức này gây chấn động triều đình, bởi từ xưa chỉ có phi tần, nô bộc theo vua xuống mộ, chưa từng có đại thần bị chỉ định. Chính Long Khoa Đa cũng hoang mang tột độ, lo sợ từng ngày. Trong tuyệt vọng, ông tìm đến Tứ A Ca Ung Chính cầu cứu.

Điều bất ngờ là khi Ung Chính thay mặt thỉnh cầu, Khang Hy lập tức đồng ý, thu hồi thánh chỉ. Không chỉ thoát chết, Long Khoa Đa còn được phong làm cố mệnh đại thần duy nhất, nắm giữ di chiếu, công khai tuyên đọc việc truyền ngôi cho Ung Chính.

Thực chất, đây là "kế sách hai tầng" của Khang Hy. Ông cố tình hạ lệnh tuẫn táng, rồi để Ung Chính xin ân xá, khiến Long Khoa Đa mang ơn và tuyệt đối trung thành. Nhờ vậy, Ung Chính khi lên ngôi có ngay chỗ dựa vững chắc trong triều đình.

Lý do Khang Hy chọn Long Khoa Đa cũng không phải ngẫu nhiên. Long Khoa Đa là em trai của Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu, tức cậu ruột của các hoàng tử. Ông giữ chức Cửu môn đề đốc, nắm binh quyền trọng yếu ở kinh thành. Hơn 30 năm hầu cận, tận trung, được Khang Hy tin cậy. Chính vì thế, ai giành được sự ủng hộ của Long Khoa Đa thì cơ hội đoạt ngôi sẽ lớn hơn rất nhiều.

Trong cả đời trị vì, Khang Hy có hơn 30 hoàng tử, phần lớn xuất sắc, khiến việc lập thái tử vô cùng gian nan. Nhị A Ca từng được lập hai lần nhưng đều bị phế. Các hoàng tử khác như Bát A Ca, Thập Tứ A Ca cũng nhiều lần nổi lên như ứng viên sáng giá, song cuối cùng đều bị loại bỏ.

Trong khi đó, Tứ A Ca Ung Chính lại giữ thái độ điềm tĩnh, không bon chen lộ liễu, chuyên tâm xử lý chính vụ. Khang Hy dần trao cho ông nhiều trọng trách như xét duyệt khoa cử, kiểm tra kho lương, theo vua tuần du… Qua đó rèn luyện năng lực trị quốc.

Một số học giả cho rằng Khang Hy còn đặc biệt quý mến cháu nội Hoằng Lịch (sau là Càn Long) nên việc đưa Ung Chính lên ngôi cũng là cách mở đường cho cháu sau này.

Được biết di chiếu truyền ngôi của Khang Hy được viết bằng Hán, Mãn, Mông, gần như không thể bị sửa đổi. Điều này chứng minh việc Ung Chính kế vị không phải soán ngôi như lời đồn, mà là sự sắp đặt kỹ lưỡng của Khang Hy.

Nhìn lại, hành động yêu cầu tuẫn táng dành cho Long Khoa Đa không hề là ý nghĩ bộc phát, mà là một bước cờ hiểm độc nhưng tinh vi của Khang Hy. Hoàng đế làm như vậy để cảnh cáo Long Khoa Đa không nên vì được ưu ái mà phụ bạc, kiêu ngạo. Đồng thời, Khang Hy cũng muốn nhấn mạnh với những kẻ mang tạp niệm cướp đoạt vương vị rằng dù có quyền cao chức trọng đến đâu thì quyền sinh sát vẫn nằm trong tay vua. Nhờ đó, Ung Chính không chỉ thuận lợi đăng cơ mà còn có ngay đại thần tâm phúc phò tá, mở đầu một triều đại mới.

Quả thực, Long Khoa Đa đã giúp đỡ Ung Chính rất nhiều trong những năm đầu. Thế nhưng, sau đó, ông lại quên mất bài học Hoàng đế Khang Hy đã dạy mà ngày càng ngang ngược. Cuối cùng, Long Khoa Đa mất đi sự sủng ái của Ung Chính và bị kết án 41 đại tội, giam giữ tới cuối đời trong tù.