Lịch sử của cây gù hương gắn liền với tên tuổi nhà thực vật học người Pháp, M.H. Lecomte. Vào năm 1913, ông đã khiến giới khoa học thế giới phải chú ý khi công bố về loài cây này. Theo đó, ông khẳng định rằng, gù hương là một loài cây hoàn toàn mới, là loài đặc hữu của Việt Nam, chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Phát hiện này đã ngay lập tức nâng tầm giá trị và sự độc đáo của gù hương.

Gù hương là loại gỗ quý hiếm, nổi tiếng ở Việt Nam

Nhà khoa học Lecomte cũng phát hiện ra rằng, ẩn sâu bên trong thân và lá cây là một kho tàng tinh dầu quý giá với thành phần chính là long não. Chính hương thơm đặc trưng và những công dụng vượt trội đã biến gù hương trở thành một tài sản vô giá.

Gỗ gù hương sở hữu một mùi hương dịu nhẹ, tự nhiên và đặc biệt có khả năng chống mối mọt vượt trội. Tinh dầu tỏa ra từ gỗ còn giúp xua đuổi các loại côn trùng như muỗi, gián, kiến, mang đến một không gian sống trong lành.

Tinh dầu chiết xuất từ cây được xem như một "báu vật" của thiên nhiên, với chất lượng sánh ngang với tinh dầu long não. Cách đây hơn một thập kỷ, nó được xem như một loại "vàng lỏng" khi có giá lên đến một triệu đồng mỗi lít, tương đương với hai chỉ vàng thời bấy giờ. Tinh dầu gù hương không chỉ được ưa chuộng trong ngành mỹ phẩm, thực phẩm, dược phẩm mà còn được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền để chữa trị các bệnh về xương khớp.

Mặc dù có giá trị cao, số phận của cây gù hương lại vô cùng mong manh do khả năng tái sinh tự nhiên cực kém.

Theo kết quả từ "Nghiên cứu bảo tồn và phát triển cây gù hương" do Trung tâm Khoa học Lâm Nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ thực hiện từ năm 2010 đến 2015, tại 4 tỉnh Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang và Ninh Bình chỉ ghi nhận được tổng cộng 53 cây gù hương. Đáng báo động hơn, hầu hết chúng đều nằm trong vườn của các hộ gia đình, số lượng cây gù hương ngoài tự nhiên chỉ còn lại 8 cây.

Do khả năng tái sinh hạn chế và nhu cầu khai thác ngày càng tăng, cây gù hương đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Thực tế này đã khiến loài cây quý hiếm này được đưa vào danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm theo Nghị định 31/2006/NĐ-CP, gióng lên hồi chuông khẩn cấp về công tác bảo tồn.